(ភ្នំពេញ)៖ តាមការគ្រោងទុក រាជណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា នឹងរៀបចំវេទិកាពិសេសស្តីពី «មិត្តភាពដែកថែបកម្ពុជា-ចិនក្នុងយុគសម័យថ្មី : កិច្ចសហប្រតិបត្តិការឈ្នះឈ្នះ និងវិបុលភាពរួម» នៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ខាងមុខនេះ នៅសាលសន្និសីទទន្លេសាប អគារ ខេមរវិទូ នៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា។

គោលបំណងវេទិកាពិសេសនេះមានគោលបំណងដើម្បីពិនិត្យមើលសមិទ្ធផលសំខាន់ៗដែលកើតចេញពីមិត្តភាពកម្ពុជា-ចិន ក្នុងរយៈពេលជាប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ, វាយតម្លៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការកាន់តែជិតស្និទ្ធលើវិស័យនយោបាយ សន្តិសុខ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម-វប្បធម៌រវាងប្រទេសទាំងពីរ និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជននិងប្រជាជនទាំងពីរ, វិភាគអនុភាពខាងក្រៅដែលបង្កជាឧបសគ្គចំពោះមិត្តភាពដែកថែប និងមិនអាចបំបែកបាន រវាងកម្ពុជា និងចិន, បង្កើតវេទិកានៃការផ្លាស់ប្តូរបណ្ឌិតសភាដ៏មានកិត្យានុភាពសម្រាប់អ្នកជំនាញ បញ្ញវន្ត អ្នករៀបចំគោលនយោបាយ និងអ្នកតំណាងធុរកិច្ចមកពីប្រទេសកម្ពុជា និងចិន ដើម្បីចែករំលែកទស្សនៈ និងការយល់ដឹងរបស់ពួកគេពាក់ព័ន្ធនឹងទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ចិន, រួមចំណែកពង្រឹង និងពង្រីកមិត្តភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយូរអង្វែងរវាងកម្ពុជា និងចិន។

វេទិកានេះរៀបចំដោយ វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃកម្ពុជា នៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា។ វេទិកានេះនឹងប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេលកន្លះថ្ងៃ ដោយប្រមូលផ្តុំវាគ្មិនមកពីធនាគារខួរក្បាល តំណាងក្រសួងការបរទេសនិងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ តំណាងក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម និងតំណាងក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា (CDC) នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងតំណាងសហគ្រាសសំខាន់ៗរបស់ចិននៅកម្ពុជា។ វេទិកានេះនឹងអញ្ជើញអ្នកចូលរួមប្រមាណ ១០០នាក់ មកពីស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល អ្នកជំនាញ និស្សិត និងតំណាងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៅកម្ពុជា។

កម្ពុជា និងចិនបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៨ ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរមានតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៣មកម្ល៉េះ។ ក្នុងនាមជាប្រទេសជិតខាង និងដៃគូជិតស្និទ្ធជាប្រពៃណី កម្ពុជានិងចិនបានបង្កើត និងថ្នមថែចំណងមិត្តភាព «ដែកថែប» ដែលមិនអាចបំបែកបានដែលបានឆ្លងកាត់ការសាកល្បង និងការលំបាកជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន។

ទំនាក់ទំនងដ៏យូរអង្វែងនេះបានវិវត្តទៅជាភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយដែលសម្គាល់ដោយការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ការមិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ផងគ្នា និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឈ្នះឈ្នះ។ ប្រទេសចិនបានក្លាយជាដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ដ៏សំខាន់បំផុតរបស់កម្ពុជា ដោយដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនក្នុងវិស័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគលើវិស័យផ្សេងៗទៀត។ គំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវ៉ាត់និងផ្លូវ (BRI) បានពង្រឹងភាពជាដៃគូនេះបន្ថែមទៀត ដោយជួយសម្រួលដល់ការធ្វើទំនើបកម្មនៃបណ្តាញដឹកជញ្ជូន វិស័យថាមពល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលនៃប្រទេសកម្ពុជា។

បន្ទាប់ពីសម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវបានជ្រើសតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃកម្ពុជា ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសហគមន៍ការទូតបរទេសបានតាមដានគោលនយោបាយការបរទេសរបស់កម្ពុជា ដើម្បីកំណត់ទិសដៅដែលប្រទេសកម្ពុជាកំពុងធ្វើដំណើរ ជាពិសេស គោលនយោបាយការបរទេសកម្ពុជាចំពោះប្រទេសចិន។ និទានកថាជុំវិញគោលនយោបាយការបរទេសរបស់កម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបង្កឱ្យមានការលេចឡើងនូការអត្ថាធិប្បាយផ្សេងៗពីការស្ដារឡើងវិញប្រកបដោយសក្តានុពលឆ្ពោះទៅការបង្វែរទិសដៅទៅរកសហរដ្ឋអាមេរិកដោយលះបង់ «មិត្តភាពដែកថែប» ជាមួយប្រទេសចិន។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបកស្រាយបែបនេះផ្ទុយទាំងស្រុងទៅនឹងមូលដ្ឋាននៃទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំ និងចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅរវាងកម្ពុជា និងចិន ដែលនៅតែរក្សាបាននូវការជឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងផលប្រយោជន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្ររួម។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាចាប់ផ្តើមទំព័រនយោបាយថ្មី ការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនក្នុងការធ្វើឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅនូវភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយជាមួយប្រទេសចិន គឺមិនមានការផ្លាស់ប្តូរឡើយក្រោមគោលនយោបាយការបរទេសប្រកបដោយតុល្យភាពនិងឯករាជ្យ។

ផ្ទុយទៅនឹងការអះអាងបែបប្រឌិតនេះ ជំហររបស់កម្ពុជាមិនបានផ្លាស់ប្តូរទេ។ ប្រទេសកម្ពុជាបន្តផ្តល់អាទិភាពដល់ចំណងមិត្តភាពយូរអង្វែងរបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសចិន ទន្ទឹមគ្នានឹងការចូលរួមប្រកបដោយស្ថាបនាជាមួយដៃគូអន្តរជាតិផ្សេងទៀត។ ចំណងមិត្តភាពជាប្រពៃណី ការជឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឈ្នះ-ឈ្នះរវាងគណបក្សកាន់អំណាច និងរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំងពីរមានសារៈសំខាន់ក្នុងការពង្រឹងភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងការកសាងសហគមន៍កម្ពុជា-ចិន ប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់ដែលមានអនាគតរួមគ្នា។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះមានសារសំខាន់ណាស់ក្នុងការជំរុញសន្តិភាព ស្ថិរភាព និងវិបុលភាពក្នុងតំបន់និងក្រៅតំបន់។

ទាំងកម្ពុជា និងចិនបានគាំទ្រយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវគោលការណ៍ពហុភាគីនិយមដ៏បរិសុទ្ធ ប្រជាធិបតេយ្យ ភាវូបនីយកម្មនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងកំណែទម្រង់អភិបាលកិច្ចសកលក្នុងគោលបំណងសម្រេចបាននូវយុត្តិធម៌ និងសមធម៌កាន់តែទូលំទូលាយ។ ប្រទេសទាំងពីរប្រកាន់យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់នូវបទដ្ឋានអន្តរជាតិ ការពារយុត្តិធម៌ និងប្រឆាំងអនុត្តរភាព នយោបាយអំណាច ឯកតោភាគីនិយម ផ្នត់គំនិតសង្រ្គាមត្រជាក់ និងការជ្រៀតជ្រែកក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងប្រទេសដទៃ។ ការប្តេជ្ញាចិត្តរួមគ្នាចំពោះសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិប្រកបដោយយុត្តិធម៌ និងសមធម៌ ជួយពង្រឹងជំហរស្របគ្នាជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ប្រទេសទាំងពីរ។

កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចនៅតែជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ប្រទេសចិន គឺជាអ្នកវិនិយោគបរទេសធំជាងគេរបស់កម្ពុជា ដែលផ្តល់មូលនិធិយ៉ាងច្រើនដល់គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សួន ឧស្សាហកម្ម និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស។ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីកម្ពុជា-ចិន (Cambodia-China Free Trade Agreement-CCFTA) ដែលចូលជាធរមាននៅឆ្នាំ២០២២ បានបង្កើនលទ្ធភាពទីផ្សារយ៉ាងសំខាន់ សម្រាប់ទំនិញកសិកម្មនិងផលិតផលរបស់កម្ពុជាដោយបានជំរុញពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីកាន់តែមានទំហំធំឡើង។

គ្រាន់តែនៅឆ្នាំ២០២៣ ការនាំចេញរបស់កម្ពុជាទៅកាន់ប្រទេសចិន បានមើលឃើញពីកំណើនយ៉ាងច្រើន ដែលបង្ហាញពីអត្ថប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងនៃការចូលរួមក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ គម្រោងធំៗជាច្រើន ដូចជា ផ្លូវល្បឿនលឿនភ្នំពេញ-ក្រុងព្រះសីហនុ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប និងគំនិតផ្តួចផ្តើមថាមពលផ្សេងៗទៀត បញ្ជាក់ឱ្យឃើញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរយៈពេលវែងរបស់ប្រទេសចិន ចំពោះវឌ្ឍនភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជា។ ការវិនិយោគទាំងនេះមិនត្រឹមតែជំរុញការអភិវឌ្ឍជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបង្កើតការងារ និងពង្រឹងភាពធន់នៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាទៀតផង។

លើសពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច កម្ពុជានិងចិនរក្សាបាននូវទំនាក់ទំនងការពារជាតិ និងសន្តិសុខ ដ៏រឹងមាំ។ សមយុទ្ធយោធារួមគ្នា កម្មវិធីហ្វឹកហ្វឺន និងគំនិតផ្តួចផ្តើមកសាងសមត្ថភាព ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនុកចិត្តជាយុទ្ធសាស្ត្ររវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ការធ្វើទំនើបកម្មនាពេលថ្មីៗនេះនៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ដែលជារឿយៗត្រូវបានបកស្រាយខុសដោយនិទានកថារបស់លោកខាងលិច គឺជាសក្ខីភាពមួយចំពោះសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ក្នុងការពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិរបស់ខ្លួនដោយសហការជាមួយដៃគូដែលជឿទុកចិត្ត។ កម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវគោលការណ៍មិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ និងមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានមូលដ្ឋានយោធាបរទេសនៅលើទឹកដីខ្លួនឡើយ។ ការអះអាងដែលថាកម្ពុជាកំពុងងាកទៅរកសហរដ្ឋអាមេរិកដោយងាកចេញឆ្ងាយពីប្រទេសចិន គឺជាការអះអាងគ្មានមូលដ្ឋាន និងព្រងើយកន្លើយចំពោះជំហរការទូតប្រកបដោយសង្គតភាពរបស់កម្ពុជាក្នុងការចូលរួមជាមួយបណ្ដាប្រទេសនានាដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍ស្នូលជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។

ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ចិន លាតសន្ធឹងលើសពីវិស័យនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច។ ទំនាក់ទំនង មានវិសាលគ្របដណ្ដប់ដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ អប់រំ និងមនុស្សធម៌។ និស្សិតកម្ពុជារាប់ពាន់នាក់បានទទួលអត្ថប្រយោជន៍ពីកម្មវិធីអាហារូបករណ៍របស់ចិន ខណៈដែលគំនិតផ្តួចផ្តើមវប្បធម៌ និងកម្មវិធីភាសាបណ្ដុះបណ្តាលចិនបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជននិងប្រជាជន។ ការវិលត្រឡប់វិញនៃភ្ញៀវទេសចរចិនក្រោយជំងឺរាតត្បាត ត្រូវបានគេរំពឹងថា នឹងជំរុញបន្ថែមទៀតដល់វិស័យទេសចរណ៍របស់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាកត្តាជំរុញដ៏សំខាន់នៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ ប្រទេសចិនក៏បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យសុខភាពសាធារណៈរបស់កម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលនៃការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ១៩ ប្រទេសចិនបានផ្តល់វ៉ាក់សាំង សម្ភារវេជ្ជសាស្រ្ត និងជំនួយបច្ចេកទេសជាច្រើនដល់កម្ពុជា។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងមនុស្សធម៌ទាំងនេះបានបង្ហាញពីជម្រៅនៃទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ចិន និងសាមគ្គីភាពរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ។

ការអះអាងបែបប្រឌិតអំពីប្រទេសកម្ពុជា ដែលថាងាកចេញឆ្ងាយពីប្រទេសចិន គឺគ្មានមូលដ្ឋាន ហើយមិនអើពើនឹងជម្រៅប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រនៃភាពជាដៃគូរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ចិន បន្តរីកចម្រើនក្រោមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច ទំនុកចិត្តជាយុទ្ធសាស្ត្រ និងទំនាក់ទំនងវប្បធម៌។ ខណៈពេលកម្ពុជាកំពុងឆ្លើយតបចំពោះស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលកំពុងវិវត្ត កម្ពុជានៅតែបន្តរក្សានយោបាយការបរទេសឯករាជ្យដែលផ្តល់អាទិភាពចំពោះការអភិវឌ្ឍជាតិ និងស្ថិរភាពតំបន់។

ជាជាងការជឿដោយគ្មានមូលដ្ឋានទៅលើនិទានកថាប្រឌិតទាំងនោះ គេចាំបាច់ត្រូវតែទទួលស្គាល់ជំហរការទូតរបស់កម្ពុជា និងលក្ខណៈយូរអង្វែងនៃមិត្តភាពរបស់កម្ពុជាជាមួយប្រទេសចិន។ យុគសម័យថ្មីនៃទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ចិន មិនមានអ្វីប្រែប្រួលនោះទេ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ប្រទេសទាំងពីកាន់តែរឹងមាំ ដែលធានាបាននូវវិបុលភាពទៅវិញទៅមក និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាយុទ្ធសាស្ត្រនាពេលអនាគត៕